วันที่ 29 สิงหาคม 2569 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ(วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ลงพื้นที่ตรวจเยี่ยมโครงการ “การส่งเสริมธุรกิจนวัตกรรมชุมชนจากไบโอชาร์เพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานรากและการจัดการชีวมวลอย่างยั่งยืน” โดย ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ พร้อมด้วย พลเอก วินัฐ อินทรสุวรรณ ผู้ทรงคุณวุฒิ วช. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุทธิวัลย์ สีทา คณบดีสำนักวิชาอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง รองศาสตราจารย์ ดร.วาริช ศรีละออง คณบดีคณะทรัพยากรชีวภาพและเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี รองศาสตราจารย์ ดร.อนรรฆ ขันธะชวนะ หัวหน้าโครงการ และคณะ เพื่อขับเคลื่อนการนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ในการแก้ไขปัญหาการเผาเศษวัสดุทางการเกษตร ลดปัญหาหมอกควันและฝุ่นละอองในพื้นที่ภาคเหนือ ตลอดจนสร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ณ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย
ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง กล่าวว่า วช. มุ่งสนับสนุนงานวิจัยและนวัตกรรมที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์และตอบโจทย์ปัญหาของพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะปัญหาการเผาเศษวัสดุทางการเกษตรซึ่งเชื่อมโยงกับปัญหาหมอกควันและฝุ่นละอองในพื้นที่ภาคเหนือ โครงการนี้เป็นแนวทางสำคัญในการสร้าง “ทางเลือก” ให้แก่เกษตรกร โดยเปลี่ยนจากการนำวัสดุเหลือทิ้งไปเผา มาเป็นการนำมาใช้ประโยชน์และสร้างมูลค่าด้วยการผลิตไบโอชาร์ และต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ที่สามารถสร้างรายได้ให้แก่ชุมชน ซึ่งจะช่วยให้การแก้ไขปัญหาการเผาเกิดขึ้นควบคู่กับการสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่
รองศาสตราจารย์ ดร.อนรรฆ ขันธะชวนะ หัวหน้าโครงการ กล่าวรายงานว่า โครงการเกิดจากความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี และ วช. โดยมีเป้าหมายในการพัฒนารูปแบบการจัดการชีวมวลที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริงในชุมชน ผ่านกระบวนการผลิตไบโอชาร์และการสร้างธุรกิจนวัตกรรมชุมชน โดยในระยะแรกสามารถถ่ายทอดองค์ความรู้และเทคโนโลยีให้แก่เกษตรกรแล้วกว่า 1,000 คน และเกิดชุมชนปลอดการเผา หรือ Zero Burn Community ในพื้นที่ดำเนินการ สำหรับระยะที่ 2 ได้มุ่งต่อยอดจากการจัดการวัสดุเหลือทิ้งและการผลิตไบโอชาร์ไปสู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ การสร้างตลาด และการพัฒนาศักยภาพของชุมชนให้สามารถพึ่งพาตนเองได้
ทั้งนี้ หนึ่งในแนวทางการต่อยอดที่สำคัญ คือการพัฒนา “เครื่องสำอางจากไบโอชาร์” ซึ่งเป็นการนำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับไบโอชาร์ โดยมีกระบวนการตั้งแต่การถ่ายทอดความรู้พื้นฐาน การพัฒนาสูตรตำรับ การฝึกปฏิบัติจริง การออกแบบผลิตภัณฑ์ ตลอดจนการวางแผนธุรกิจ เพื่อพัฒนาไปสู่ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพและมาตรฐาน สามารถตอบสนองความต้องการของผู้บริโภค และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้แก่ชุมชน
โครงการดังกล่าวนับเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างของการขับเคลื่อนงานวิจัยและนวัตกรรมของ วช. จาก “การแก้ปัญหา” สู่ “การสร้างโอกาส” โดยนำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมาพัฒนาเป็นไบโอชาร์และผลิตภัณฑ์นวัตกรรม ช่วยลดการเผาและผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม พร้อมสร้างรายได้และความเข้มแข็งให้แก่ชุมชน สอดคล้องกับแนวทางของ วช. ในการส่งเสริมและสนับสนุนการวิจัยและนวัตกรรมให้เกิดการใช้ประโยชน์ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต เศรษฐกิจฐานราก และการพัฒนาประเทศ