กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (กรม สบส.) เดินหน้ายกระดับ ศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชน (ศสมช.) สู่ศูนย์ปฏิบัติการโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ประจำหมู่บ้าน เพื่อเสริมศักยภาพการดูแลสุขภาพประชาชนในระดับพื้นที่ โดยใช้ชุมชนเป็นฐานในการป้องกัน คัดกรอง ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ และติดตามดูแลผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง ลดความเสี่ยงโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง พร้อมสร้างความเข้มแข็งให้ประชาชนสามารถดูแลสุขภาพตนเองได้อย่างยั่งยืน
นายแพทย์ภูวเดช สุระโคตร อธิบดีกรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กล่าวว่า กระทรวงสาธารณสุขให้ความสำคัญกับการป้องกันและควบคุมโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ซึ่งเป็นปัญหาสุขภาพสำคัญของประเทศ โดยมุ่งเน้นการส่งเสริมสุขภาพเชิงรุกและการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน กรม สบส. จึงได้ผลักดันการพัฒนายกระดับศูนย์สาธารณสุขมูลฐานชุมชน (ศสมช.) ให้เป็นศูนย์ปฏิบัติการโรคไม่ติดต่อเรื้อรังประจำหมู่บ้าน โดยศูนย์สนับสนุนบริการสุขภาพที่ 3 (ศบส.3) ได้ร่วมกับ อสม. ภาคีเครือข่ายและประชาชนในชุมชน ให้มีบทบาทร่วมกันในการเฝ้าระวัง คัดกรองกลุ่มเสี่ยง สร้างความรอบรู้ด้านสุขภาพ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพ และติดตามดูแลผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง โดยให้ประชาชนเข้าถึงบริการใกล้บ้าน ลดความแออัดของสถานพยาบาล ลดค่าใช้จ่ายในการเดินทาง และเพิ่มโอกาสในการควบคุมโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ ให้ประชาชนมีความรอบรู้ด้านสุขภาพ สามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ลดปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรค NCDs และสร้างชุมชนเข้มแข็ง จัดการโรคไม่ติดต่อเรื้อรังได้ด้วยตนเองอย่างยั่งยืน
ด้านนายอุทิศ จิตเงิน ผู้อำนวยการศูนย์สนับสนุนบริการสุขภาพที่ 3 (ศบส.3) กล่าวว่า ศบส.3 ได้พัฒนายกระดับ ศสมช. สู่ศูนย์ปฏิบัติการโรคไม่ติดต่อเรื้อรังประจำหมู่บ้าน ครอบคลุม 5 จังหวัด ได้แก่ กำแพงเพชร พิจิตร นครสวรรค์ อุทัยธานี และชัยนาท รวม 54 แห่ง ผ่านกระบวนการพัฒนา 6 ขั้นตอน ได้แก่ 1. ชี้แจงนโยบายและแนวทางดำเนินงาน 2. พัฒนาศักยภาพบุคลากรและภาคีเครือข่าย 3. ศึกษาดูงานและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ 4. ติดตามเสริมพลังในพื้นที่ 5. ประเมินผลผ่านระบบสารสนเทศ และ 6. ถอดบทเรียนเพื่อคัดเลือกพื้นที่ต้นแบบ โดยใช้ หมู่บ้านบ้านใหม่ หมู่ 6 ตำบลวัดขวาง อำเภอโพทะเล จังหวัดพิจิตร เป็นพื้นที่ต้นแบบ ซึ่งดำเนินงานร่วมกับชุมชน โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) และ อสม. ในการค้นหากลุ่มเสี่ยง จัดทำฐานข้อมูลสุขภาพ สื่อสารสร้างความรอบรู้ จัดบริการคลินิก NCDs ในชุมชน เยี่ยมบ้าน และติดตามผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ประชาชนเข้าถึงบริการใกล้บ้านมากขึ้น ลดความแออัดของคลินิก NCDs ในหน่วยบริการ ลดระยะเวลารอคอยเหลือประมาณ 1–2 ชั่วโมงต่อราย ลดค่าใช้จ่ายในการเดินทางเฉลี่ย 50–100 บาทต่อครั้ง อีกทั้งช่วยให้ผู้ป่วยควบคุมโรคได้ดีขึ้น ลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน และสร้างความพึงพอใจแก่ประชาชนและครอบครัว
ทั้งนี้ ผลการดำเนินงานในช่วง เดือนพฤษภาคม–กันยายน 2568 มีผู้รับบริการเฉลี่ย 10–15 คนต่อครั้ง สามารถลดค่าใช้จ่ายในการเดินทางได้ประมาณ 50–100 บาทต่อครั้ง เนื่องจากใกล้บ้าน ขณะที่ช่วง เดือนตุลาคม 2568–มีนาคม 2569 มีผู้เข้ารับบริการเฉลี่ย ประมาณ 100 คนต่อครั้ง รวมตลอด 6 เดือน จำนวน 588 คน สะท้อนถึงการเข้าถึงบริการสุขภาพของประชาชนที่เพิ่มขึ้น ความสำเร็จดังกล่าวถือเป็นความร่วมมือของ อสม. หน่วยบริการสาธารณสุข ผู้นำชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน ที่ร่วมกันใช้ข้อมูลสุขภาพในการวางแผนและติดตามผลอย่างต่อเนื่อง จนเกิดเป็นต้นแบบการดูแลสุขภาพโดยชุมชนที่สามารถขยายผลสู่พื้นที่อื่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ