กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เดินหน้ายกระดับสมุนไพรไทยสู่มาตรฐานสากล ผสานองค์ความรู้การแพทย์แผนไทยเข้ากับเทคโนโลยีการผลิตสมัยใหม่ นำร่องพัฒนา “ยาปรุงเฉพาะราย” ในรูปแบบ สารสกัดแห้ง 5 ตำรับ ควบคุมมาตรฐานสารสำคัญอย่างเป็นระบบ มุ่งดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) 3 กลุ่มอาการสำคัญ ได้แก่ กลุ่มโรคระบบหัวใจและหลอดเลือด กลุ่มโรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรัง และกลุ่มภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวเนื่องกับโรค NCDs พร้อมเก็บข้อมูลทางคลินิกเพื่อผลักดันเข้าสู่ชุดสิทธิประโยชน์ สปสช.
ดร.นพ.พงศธร พอกเพิ่มดี อธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เปิดเผยว่า กรมการแพทย์แผนไทยฯ โดยกองนวัตกรรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เดินหน้ายกระดับ “ยาปรุงเฉพาะราย” ตามศาสตร์การแพทย์แผนไทย ด้วยการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีการผลิตสมัยใหม่ ผ่านกระบวนการสกัดด้วยเครื่องพ่นแห้งแบบละอองฝอย (Spray Dryer) จนพัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์ในรูปแบบ “ผงสารสกัด” ที่สะดวกต่อการควบคุมคุณภาพและมาตรฐานการผลิต พร้อมนำร่องพัฒนายาปรุงเฉพาะรายในรูปแบบสารสกัดแห้งจำนวน 5 ตำรับ สำหรับดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ครอบคลุม 3 กลุ่มอาการสำคัญ ได้แก่ กลุ่มโรคระบบหัวใจและหลอดเลือด กลุ่มโรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรัง และกลุ่มภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวเนื่องกับโรค NCDs
จุดเด่นของการพัฒนาครั้งนี้คือ การนำเทคโนโลยีมาควบคุมปริมาณสารสำคัญในตำรับยา ทำให้ผลิตภัณฑ์ มีคุณภาพสม่ำเสมอ ได้มาตรฐานเดียวกันทุกครั้งที่ผลิต ภายใต้มาตรฐานการผลิตที่ดี (GMP) ขณะเดียวกันยังคงยึดหลักการวินิจฉัยตามศาสตร์การแพทย์แผนไทยที่คำนึงถึงสาเหตุของโรคและลักษณะอาการเฉพาะบุคคล เพื่อคัดเลือกสมุนไพรและจัดตำรับยาให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย
การดำเนินงานครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อเพิ่มโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงบริการการแพทย์แผนไทยที่มีมาตรฐาน พร้อมผลักดันให้ยาปรุงเฉพาะรายในรูปแบบสารสกัดแห้งได้รับการบรรจุเข้าสู่ชุดสิทธิประโยชน์ของกองทุนหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) หรือระบบบัตรทองในอนาคต
ด้าน ภญ.พันธ์วิรา เวยสาร ผู้อำนวยการกองนวัตกรรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กล่าวว่า ระยะแรกของโครงการมุ่งพัฒนาตำรับยาสมุนไพรจำนวน 5 ตำรับ เพื่อดูแลผู้ป่วยโรค NCDs และภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ ตำรับบำรุงโลหิตและลดความดันสำหรับผู้ป่วยโรคหัวใจและหลอดเลือด ตำรับขับเสมหะและบรรเทาอาการภูมิแพ้สำหรับผู้ป่วยโรคระบบทางเดินหายใจเรื้อรังและโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) ตำรับแก้บุพโพพิการสำหรับภาวะความเสื่อมของระบบธาตุและน้ำเหลือง ตำรับบรรเทาอาการปวดข้อและข้ออักเสบสำหรับผู้ป่วยโรคระบบกล้ามเนื้อ เส้นเอ็น และข้อ รวมถึงตำรับสำหรับผู้ป่วยภาวะต่อมลูกหมากโตในผู้สูงอายุ ซึ่งช่วยบรรเทาอาการและส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย
นอกจากนี้ กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกจะดำเนินการจัดทำทะเบียนตำรับยา กำหนดมาตรฐานผลิตภัณฑ์ และเก็บรวบรวมข้อมูลทางคลินิกผ่านระบบบันทึกข้อมูลผู้ป่วย (Case Record Form) อย่างเป็นระบบ เพื่อติดตามประสิทธิผลและความปลอดภัยจากการใช้จริง อันจะเป็นฐานข้อมูลสำคัญในการยกระดับความน่าเชื่อถือของสมุนไพรไทย และผลักดันให้ได้รับการยอมรับในระดับสากลต่อไป
ทั้งนี้ ภายในงาน “มหกรรมสมุนไพรแห่งชาติและการประชุมวิชาการประจำปี ครั้งที่ 23” (Thailand Herbal Expo 2026) ผู้เข้าชมสามารถเยี่ยมชม “บูธยาปรุงเฉพาะราย” ในโซน Herbal Medicine ซึ่งจัดแสดงผลิตภัณฑ์และนวัตกรรมด้านยาปรุงเฉพาะรายของการแพทย์แผนไทย พร้อมเรียนรู้แนวทางการพัฒนาภูมิปัญญาสมุนไพรสู่การดูแลสุขภาพอย่างมีมาตรฐาน ระหว่างวันที่ 2–5 กรกฎาคม 2569 ณ ฮอลล์ 11–12 อิมแพ็ค เมืองทองธานี