18 องค์กรภาคีเครือข่ายด้านสุขภาพผนึกกำลังเตรียมจัดงาน “ประชุมวิชาการระดับชาติด้านหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า พ.ศ. 2569” (National UHC Conference 2026) จัดต่อเนื่องเป็นปีที่ 4 ระหว่างวันที่ 1–3 ธันวาคม 2569 โดยมี นายพัฒนา พร้อมพัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข เป็นประธานในพิธีเปิดการประชุม ภายใต้แนวคิดหลัก “ยกระดับการอภิบาลระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ผ่านกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมบนฐานแห่งปัญญา” หรือ 4PW (Participatory Public Policy Process Based on Wisdom) เพื่อเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนความคิดเห็น ร่วมหาแนวทางพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าของประเทศไทย
เมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 ณ โรงแรมเดอ ไพรม์ รางน้ำ กรุงเทพฯ มีผู้บริหารและผู้แทนจาก 9 องค์กรร่วมแถลงข่าวเตรียมจัดการประชุมดังกล่าว เพื่อร่วมสะท้อนประเด็นสำคัญและแนวทางพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าให้ตอบสนองความต้องการของประชาชนอย่างแท้จริง

นพ.สุวิทย์ วิบุลผลประเสริฐ ประธานกรรมการจัดการประชุมวิชาการระดับชาติด้านหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า กล่าวว่า ประเทศไทยพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้ามากว่า 2 ทศวรรษ จึงเป็นโอกาสสำคัญที่จะนำบทเรียนทั้งจุดแข็งและสิ่งที่ต้องพัฒนามาทบทวนร่วมกัน โดยการประชุมปีนี้ให้ความสำคัญกับการอภิบาลระบบสุขภาพ (Governance) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่จะกำหนดอนาคตของระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า เพราะแม้จะมีงบประมาณ บุคลากร และเทคโนโลยีที่พร้อม แต่หากขาดการอภิบาลที่ดี ก็อาจไม่สามารถตอบสนองความต้องการของประชาชนได้อย่างแท้จริง ทั้งด้านการจัดสรรทรัพยากรอย่างเป็นธรรมและมีประสิทธิภาพ การสร้างความไว้วางใจ และความยั่งยืนของระบบสุขภาพ ดังนั้น การอภิบาลที่ดีจึงต้องเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมกำหนดนโยบายและตรวจสอบการดำเนินงาน พร้อมนำหลักฐานทางวิชาการและประสบการณ์จริงของประชาชนมาใช้ประกอบการตัดสินใจ ซึ่งเป็นหัวใจของแนวคิด 4PW หรือกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมบนฐานแห่งปัญญา

นพ.สมฤกษ์ จึงสมาน ปลัดกระทรวงสาธารณสุข กล่าวว่า กระทรวงสาธารณสุขให้ความสำคัญและสนับสนุนการจัดประชุมวิชาการระดับชาติด้านหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้ามาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปีแรก เพราะเป็นเวทีที่เปิดโอกาสให้ผู้กำหนดนโยบาย กองทุนสุขภาพ ผู้ให้บริการ นักวิชาการ และภาคประชาชน ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองและประสบการณ์ โดยเฉพาะการประชุมปีนี้ที่เน้นเรื่องการอภิบาลระบบสุขภาพ ซึ่งมีความสำคัญต่อกระทรวงสาธารณสุขในฐานะผู้กำหนดนโยบายและผู้ให้บริการสุขภาพ จึงเป็นโอกาสรับฟังความ
คิดเห็นจากหน่วยงานและภาคส่วนต่าง ๆ รวมถึงเรียนรู้ประสบการณ์จากต่างประเทศ เพื่อนำมาพัฒนานโยบายและระบบบริการสุขภาพของไทย ทั้งนี้ กระทรวงสาธารณสุขให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมายของประชาชน (Meaningful Participation) ทั้งการสะท้อนปัญหา เสนอแนวทางแก้ไข และร่วมพัฒนานโยบายและบริการสุขภาพ โดยคาดหวังว่าการประชุมภายใต้แนวคิด 4PW จะช่วยเชื่อมโยงความคิดเห็นจากทุกภาคส่วนไปสู่ข้อเสนอที่นำไปปฏิบัติได้จริง เพื่อให้การกำหนดนโยบายและจัดบริการสุขภาพยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง และตอบสนองความต้องการของประชาชนได้ดียิ่งขึ้น

นพ.จเด็จ ธรรมธัชอารี เลขาธิการสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) กล่าวว่า สิ่งสำคัญสำหรับประชาชนไม่ใช่เพียงการมีสิทธิรักษาพยาบาล แต่ต้องได้รับบริการที่จำเป็น มีคุณภาพ และต่อเนื่อง แม้ปัจจุบันระบบหลักประกันสุขภาพภาครัฐทั้ง 3 ระบบจะมีสิทธิประโยชน์และวิธีบริหารจัดการแตกต่างกัน แต่ไม่จำเป็นต้องทำให้ทุกกองทุนเหมือนกันทั้งหมด โดยควรร่วมกันพิจารณาว่าบริการจำเป็นใดควรพัฒนามาตรฐานร่วมกัน เช่น ความร่วมมือของ 3 กองทุนในการดูแลผู้ติดเชื้อเอชไอวีเมื่อปี 2555 ที่ช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษา
ต่อเนื่องแม้เปลี่ยนสิทธิ ทั้งนี้ การพัฒนาสิทธิประโยชน์ควรคำนึงถึงความจำเป็นทางการแพทย์ ประสิทธิผล ความปลอดภัย และใช้ข้อมูลวิชาการ เสียงประชาชน และประสบการณ์ของผู้ให้บริการประกอบการตัดสินใจ โดย สปสช. พร้อมนำข้อเสนอจากการประชุมกลับมาพิจารณาผ่านกลไกการพัฒนาสิทธิประโยชน์ การบริหารกองทุน และการคุ้มครองสิทธิประชาชน รวมถึงทำงานร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องตามบทบาทหน้าที่

นพ.สุเทพ เพชรมาก เลขาธิการคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.) กล่าวว่า ความเป็นธรรมในระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าไม่ได้หมายถึงการเข้าถึงบริการเท่านั้น แต่ต้องเปิดโอกาสให้ประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบางและกลุ่มที่เสียงมักไม่ถูกรับฟัง ได้มีส่วนร่วมตั้งแต่การคิด ตัดสินใจ ไปจนถึงติดตามนโยบาย ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของแนวคิด 4PW การประชุมครั้งนี้จึงออกแบบให้ประชาชนเป็นผู้ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ผ่านเวทีต่าง ๆ ทั้งการมีส่วนร่วมของชุมชนในการบริหารทรัพยากรสุขภาพ การกำหนดสิทธิประโยชน์จากเสียงของผู้ป่วย และการรับฟังกลุ่มเปราะบาง เช่น คนพิการ ผู้ป่วยโรคหายาก และคนไร้รัฐ โดยข้อเสนอจากการประชุมทั้ง 3 วันจะถูกรวบรวมเป็น Call to Action เพื่อประกาศเจตนารมณ์ร่วมกันในวันสุดท้าย และนำไปเชื่อมโยงกับกระบวนการมีส่วนร่วมที่มีอยู่ เพื่อผลักดันให้เกิดผลในทางปฏิบัติ

นางนงค์ลักษณ์ กอวรกุล รองเลขาธิการสำนักงานประกันสังคม (สปส.) กล่าวว่า การประชุมครั้งนี้ควรให้ความสำคัญกับการพัฒนาสิทธิประโยชน์และการใช้ทรัพยากรสุขภาพร่วมกันระหว่างกองทุน โดยใช้หลักเศรษฐศาสตร์สุขภาพและธรรมาภิบาล เพื่อให้ประชาชนทุกสิทธิได้รับบริการที่จำเป็นอย่างมีคุณภาพและเป็นธรรม พร้อมกำหนดหลักเกณฑ์และอัตราจ่ายค่าบริการที่เหมาะสม สะท้อนต้นทุนและภาระงานของสถานพยาบาล เพื่อไม่ให้ความแตกต่างของอัตราจ่ายระหว่างกองทุนเป็นตัวกำหนดโอกาสในการเข้าถึงการรักษา รวมถึงพัฒนาระบบส่งต่อและเชื่อมโยงข้อมูล เพื่อให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาอย่างต่อเนื่อง ลดการเบิกจ่ายซ้ำซ้อน และใช้ทรัพยากรสุขภาพอย่างคุ้มค่า โดยคาดหวังว่าจะเกิดข้อเสนอความร่วมมือที่มีแนวทางดำเนินงานและความรับผิดชอบระหว่างกองทุนอย่างชัดเจน ภายใต้กรอบกฎหมายและบทบาทหน้าที่ของแต่ละหน่วยงาน

ผศ.ดร.จรวยพร ศรีศศลักษณ์ รองผู้อำนวยการสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) กล่าวว่า สวรส. ให้ความสำคัญกับการนำผลงานวิจัยและหลักฐานทางวิชาการที่ถูกต้อง รอบด้าน และเป็นกลาง มาใช้สนับสนุนการพัฒนานโยบายสุขภาพ โดยการประชุมครั้งนี้เป็นโอกาสสำคัญในการนำงานวิจัยมาสะท้อนทั้งจุดแข็งและช่องว่างของระบบหลักประกันสุขภาพไทย เพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าใจสถานการณ์จริงและนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ได้อย่างเหมาะสม นอกจากนี้ สวรส. ยังให้ความสำคัญกับการติดตามผลตามข้อเสนอจากการประชุม โดยเฉพาะ Calls to Action เพื่อผลักดันข้อเสนอเชิงนโยบายไปสู่การปฏิบัติ ซึ่งในปีนี้คาดว่าจะมีข้อเสนอด้านการยกระดับการอภิบาลระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า การบริหารทรัพยากรและงบประมาณอย่างคุ้มค่า และการลดความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงบริการสุขภาพ

นพ.เฉวตสรร นามวาท ผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนการพัฒนาระบบสุขภาพ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) กล่าวว่า สสส. ให้ความสำคัญกับการสนับสนุนให้ประชาชนและภาคีเครือข่ายมีความรู้และศักยภาพในการร่วมพัฒนานโยบายสุขภาพ โดยนำปัญหาและประสบการณ์จริงจากพื้นที่มาประกอบกับหลักฐานทางวิชาการ เพื่อพัฒนาเป็นข้อเสนอที่นำไปปฏิบัติได้ ทั้งด้านการสร้างเสริมสุขภาพ การลดปัจจัยเสี่ยง และการสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ ควบคู่กับการรักษาพยาบาล โดยเฉพาะการเปิดโอกาสให้กลุ่มเปราะบางได้มีส่วนร่วมตั้งแต่การระบุปัญหา พัฒนาข้อเสนอ ตัดสินใจ และติดตามผล พร้อมสนับสนุนให้มีหน่วยงานรับผิดชอบและทรัพยากรอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ข้อเสนอจากการประชุมนำไปสู่การเพิ่มโอกาสเข้าถึงบริการที่จำเป็น และส่งเสริมให้ประชาชนสามารถดูแลสุขภาพของตนเองและชุมชนได้มากขึ้น

ศาสตราจารย์ ดร.วิษณุ มีอยู่ รองผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) กล่าวว่า การพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าให้เข้มแข็งและยั่งยืนต้องอาศัยองค์ความรู้จากหลายสาขา ทั้งการแพทย์ สาธารณสุข เศรษฐศาสตร์ สังคมศาสตร์ รวมถึงประสบการณ์ของผู้ปฏิบัติงานและประชาชน โดยระบบวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) มีบทบาทเชื่อมโยงความรู้และภาคส่วนต่าง ๆ ให้การวิจัยตอบโจทย์การพัฒนาระบบสุขภาพ สกสว. จึงมุ่งสนับสนุนงานวิจัยที่ตอบสนองความต้องการของประเทศ พร้อมส่งเสริมความร่วมมือของนักวิจัยต่างสาขา การเรียนรู้จากพื้นที่ การทดลอง ติดตาม และปรับปรุงแนวทางตามหลักฐานวิชาการ รวมถึงการจัดสรรทุนวิจัยให้เอื้อต่อการทำงานดังกล่าว เพื่อให้ผลงานวิจัยเกิดประโยชน์ต่อประชาชน สอดคล้องกับแนวคิด 4PW ที่เน้นการสร้างปัญญาและการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงในการอภิบาลระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า

ดร.สัตวแพทย์หญิงอังคณา เลขะกุล เลขาธิการมูลนิธิเพื่อการพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ (IHPP) กล่าวว่า การประชุมครั้งนี้ไม่หยุดเพียงการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นหรือจัดทำข้อเสนอ แต่จะนำไปสู่ความเข้าใจและทิศทางร่วมกันในการพัฒนาระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า โดยใช้หลักฐานวิชาการ ประสบการณ์ผู้ปฏิบัติงาน และเสียงประชาชน ร่วมกำหนดประเด็นสำคัญ ผู้รับผิดชอบ และประโยชน์ที่ประชาชนจะได้รับ ผ่านความร่วมมือของกองทุนสุขภาพ หน่วยงานรัฐ ผู้ให้บริการ นักวิชาการ และภาคประชาชน ทั้งนี้ IHPP ในฐานะฝ่ายเลขานุการจัดการประชุม จะประสานภาคีเพื่อนำข้อเสนอเข้าสู่กระบวนการพัฒนานโยบาย รวมถึงสนับสนุนการศึกษาเพิ่มเติมในประเด็นที่ยังมีความเห็นต่าง พร้อมเสนอให้ติดตามความก้าวหน้าของ Call to Action อย่างต่อเนื่อง และสื่อสารผลการดำเนินงานและอุปสรรคต่อสาธารณะ เพื่อให้ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าตอบสนองความต้องการของประชาชนได้ดียิ่งขึ้น
………………………
ข้อมูลเพิ่มเติม: งานประชุมวิชาการระดับชาติด้านหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ประจำปี พ.ศ. 2569 จะจัดขึ้นระหว่างวันที่ 1–3 ธันวาคม 2569 ณ โรงแรมพูลแมน คิง เพาเวอร์ (รางน้ำ) และถ่ายทอดสดผ่านทาง Facebook สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ เวลา 09.30 – 17.30 น.
งานประชุมวิชาการครั้งนี้ เกิดขึ้นจากความร่วมมือของ 18 องค์กรภาคีเครือข่าย ได้แก่
- กระทรวงสาธารณสุข
- กระทรวงการต่างประเทศ
- องค์การอนามัยโลก
- สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.)
- สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
- สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.)
- สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ (สช.)
- คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
- คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล
- สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.)
- สำนักงานเทคโนโลยีและนวัตกรรมด้านชีววิทยาศาสตร์ (องค์การมหาชน) (TILSNA)
- สถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล องค์การมหาชน (สรพ.)
- ธนาคารโลก (The World Bank)
- องค์การความร่วมมือระหว่างประเทศแห่งญี่ปุ่น (JICA)
- โครงการความร่วมมือขับเคลื่อนพลวัตรสุขภาพโลกและหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า (GLO+UHC)
- กลุ่มคนรักหลักประกันสุขภาพ
- มูลนิธิเพื่อการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ (HITAP Foundation)
- มูลนิธิเพื่อการพัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ (IHPP Foundation)

