สสปท. เผยประเทศไทยก้าวสำคัญในการพัฒนาเครื่องมือประเมินวัฒนธรรมความปลอดภัยที่ออกแบบให้สอดคล้องกับบริบทอุตสาหกรรมการผลิตไทยโดยเฉพาะ ครอบคลุม 8 องค์ประกอบสำคัญ ช่วยสถานประกอบกิจการค้นหาจุดแข็งและช่องว่างด้านความปลอดภัย เปลี่ยนจากการทำตามกฎระเบียบสู่การสร้างจิตสำนึกและพฤติกรรมความปลอดภัยอย่างยั่งยืน สอดรับทิศทางกระทรวงแรงงานภายใต้การขับเคลื่อนของ นายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ที่มุ่งยกระดับคุณภาพชีวิตและความปลอดภัยของแรงงานไทย
ดร.นันทชัย ปัญญาสุรฤทธิ์ ผู้อำนวยการสถาบันส่งเสริมความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน (สสปท.) เปิดเผยว่า ปัญหาอุบัติเหตุและการเจ็บป่วยจากการทำงานยังคงเป็นความท้าทายสำคัญของโลก โดยองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) รายงานว่า ในแต่ละปีมีผู้เสียชีวิตจากสาเหตุที่เกี่ยวข้องกับการทำงานเกือบ 3 ล้านคนทั่วโลก และก่อให้เกิดความเสียหายทางเศรษฐกิจคิดเป็นร้อยละ 3.94 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศทั่วโลก
สำหรับประเทศไทย ภาคอุตสาหกรรมการผลิตถือเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ มีสัดส่วนผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศประมาณร้อยละ 25–27 และรองรับการจ้างงานในระบบกว่า 3.8 ล้านคน ดังนั้น การดูแลความปลอดภัยของแรงงานในภาคการผลิตจึงไม่ใช่เพียงเรื่องของการปฏิบัติตามกฎหมายหรือการจัดหาอุปกรณ์ป้องกันอันตรายเท่านั้น แต่จำเป็นต้องสร้างระบบความคิด ทัศนคติ และพฤติกรรมความปลอดภัยให้เกิดขึ้นในทุกระดับขององค์กร
ดร.นันทชัย กล่าวอีกว่า “ความปลอดภัยที่ยั่งยืนไม่ได้เกิดขึ้นจากการมีกฎระเบียบที่ดีเพียงอย่างเดียว แต่ต้องทำให้ทุกคนในองค์กรเห็นความสำคัญของความปลอดภัย และนำไปปฏิบัติจนกลายเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมการทำงาน”
นี่จึงเป็นที่มาของการพัฒนาแบบประเมินวัฒนธรรมความปลอดภัย Safety Culture Assessment Tool for Thai Manufacturing Industry หรือ SCAT-TH ซึ่งเป็นเครื่องมือที่ สสปท. พัฒนาขึ้นเพื่อใช้ประเมินระดับวัฒนธรรมความปลอดภัยให้เหมาะสมกับบริบทของอุตสาหกรรมการผลิตไทยโดยเฉพาะ
ที่ผ่านมา ประเทศไทยยังขาดเครื่องมือประเมินวัฒนธรรมความปลอดภัยที่ผ่านการตรวจสอบคุณภาพทางจิตมิติอย่างครบถ้วน และสามารถสะท้อนบริบททางสังคมและวัฒนธรรมการทำงานของคนไทยได้อย่างแท้จริง เนื่องจากเครื่องมือที่นำมาใช้ส่วนใหญ่เป็นการแปลหรือดัดแปลงจากต่างประเทศ ซึ่งอาจไม่ครอบคลุมลักษณะเฉพาะของสังคมไทย เช่น ความเกรงใจ การรักษาหน้า การหลีกเลี่ยงความขัดแย้ง รวมถึงความหลากหลายของแรงงานต่างด้าวในสายการผลิต
สสปท. จึงดำเนินการวิจัยเชิงผสมผสานเพื่อพัฒนา SCAT-TH ให้เป็นเครื่องมือที่ตอบโจทย์สถานประกอบกิจการไทย โดยผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงและความเชื่อมั่นทางสถิติ และครอบคลุมการประเมิน 8 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่
✅ ความมุ่งมั่นของผู้บริหาร
✅ การมีส่วนร่วมของพนักงาน
✅ การสื่อสารด้านความปลอดภัย
✅ กฎระเบียบและขั้นตอนการปฏิบัติงาน
✅ การฝึกอบรมและการเรียนรู้
✅ การรายงานและการเรียนรู้จากเหตุการณ์
✅ ความเป็นธรรมด้านความปลอดภัย (Just Culture)
✅ ลำดับความสำคัญด้านความปลอดภัย (Safety Priority)
ผู้อำนวยการ สสปท. กล่าวเพิ่มเติมว่า จุดเด่นของ SCAT-TH คือการช่วยให้สถานประกอบกิจการมองเห็นภาพรวมของวัฒนธรรมความปลอดภัยภายในองค์กรอย่างเป็นระบบ สามารถนำผลการประเมินไปใช้ค้นหาประเด็นที่ต้องพัฒนา วางแผนปรับปรุงการบริหารจัดการ และส่งเสริมให้ผู้บริหารและพนักงานมีส่วนร่วมในการสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่ปลอดภัยมากยิ่งขึ้น
ทั้งนี้ การพัฒนา SCAT-TH ยังเป็นส่วนหนึ่งของการขับเคลื่อนภารกิจด้านความปลอดภัยในการทำงานของกระทรวงแรงงาน ภายใต้การกำกับดูแลของ นายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน ที่ให้ความสำคัญกับการยกระดับคุณภาพชีวิตแรงงาน การคุ้มครองความปลอดภัยในการทำงาน และการพัฒนาระบบบริหารจัดการด้านแรงงานให้มีประสิทธิภาพ โดย สสปท. มุ่งนำองค์ความรู้ งานวิจัย และนวัตกรรมด้านความปลอดภัยมาสนับสนุนให้สถานประกอบกิจการสามารถนำไปใช้ได้จริงและเกิดผลเป็นรูปธรรม
“เป้าหมายของเราไม่ใช่เพียงการทำให้สถานประกอบกิจการมีระบบความปลอดภัยที่ครบถ้วน แต่ต้องการเห็นความปลอดภัยเกิดขึ้นจากความเข้าใจและความร่วมมือของทุกคน ตั้งแต่ผู้บริหารจนถึงพนักงานระดับปฏิบัติการ เพราะเมื่อความปลอดภัยกลายเป็นวัฒนธรรมขององค์กร การป้องกันอุบัติเหตุก็จะไม่ใช่หน้าที่ของคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นความรับผิดชอบร่วมกันของทุกคน” ดร.นันทชัย กล่าว
สำหรับสถานประกอบกิจการในภาคอุตสาหกรรมการผลิตที่สนใจ สามารถดาวน์โหลดแบบประเมิน SCAT-TH พร้อมคำแนะนำการใช้งานได้ทางเว็บไซต์ของ สสปท. เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการประเมินและพัฒนาวัฒนธรรมความปลอดภัยภายในองค์กร นับเป็นอีกก้าวสำคัญในการเปลี่ยนผ่านการจัดการความปลอดภัยของประเทศไทยจากการตั้งรับและแก้ไขปัญหา ไปสู่การป้องกันเชิงรุกและการสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัยที่ยั่งยืน เพื่อปกป้องชีวิต สุขภาพ และคุณภาพชีวิตของแรงงานไทยในระยะยาว